Medycyna prewencyjna
Prewencja trzeciorzędowa
Prewencja trzeciorzędowa to działania podejmowane u osób z już rozpoznaną, ustaloną chorobą, mające na celu ograniczenie jej powikłań, niepełnosprawności i pogorszenia jakości życia.
Co to jest?
Najprościej wyjaśnić trzy poziomy prewencji na jednym przykładzie — chorobie sercowo-naczyniowej: - **Prewencja pierwotna:** kontrola czynników ryzyka (ciśnienie, lipidy, ruch, palenie) zanim wystąpi zawał. - **Prewencja wtórna:** badania przesiewowe i diagnostyka wykrywające wczesne, bezobjawowe zmiany. - **Prewencja trzeciorzędowa:** rehabilitacja kardiologiczna, leczenie i edukacja po przebytym zawale, ograniczające ryzyko kolejnego incydentu oraz niepełnosprawności.
Dlaczego jest ważne?
W starzejącej się populacji rośnie odsetek osób żyjących z co najmniej jedną chorobą przewlekłą. To prewencja trzeciorzędowa w dużej mierze decyduje o tym, czy choroba postępuje w kierunku niepełnosprawności, czy jej przebieg pozostaje kontrolowany, a codzienna sprawność zachowana. Warto zestawić to hasło z [prewencją pierwotną](/encyklopedia/prewencja-pierwotna) i [prewencją wtórną](/encyklopedia/prewencja-wtorna) — dopiero razem tworzą pełną triadę.
Co wiemy na pewno
Trójpoziomowy podział prewencji jest standardem przyjętym w zdrowiu publicznym i edukacji medycznej na całym świecie.
Co jest prawdopodobne
Skuteczna prewencja trzeciorzędowa — na przykład rehabilitacja czy edukacja o samoopiece — wiąże się z lepszą jakością życia i mniejszą liczbą powtórnych hospitalizacji w wielu jednostkach chorobowych. Skuteczność konkretnego programu zależy jednak od choroby, o której mowa, i nie powinna być uogólniana bez odniesienia do konkretnego stanu.
Co wymaga dalszych badań
Optymalny, zindywidualizowany dobór programów prewencji trzeciorzędowej (intensywność rehabilitacji, częstotliwość monitorowania) pozostaje przedmiotem badań w wielu specjalizacjach.
Bibliografia
- Kisling LA, Das JM. Prevention Strategies. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2024. Bookshelf ID: NBK537222
Treści mają charakter edukacyjny i nie zastępują konsultacji lekarskiej ani diagnostyki.